KACHELPOETS

Gedurende de wintermaanden presenteren we een aantal gebruiksvoorwerpen en producten die heel normaal waren in de jonge jaren van tante Dora, maar die langzamerhand zijn vergeten. Vaak zijn dat voorwerpen en producten die ooit hoorden bij een spaarzame levenswijze. Vandaag in Dora’s ding: kolenkachels poetsen met kachelpoets.

Wie ouder is dan vijftig jaar, heeft ze vast nog meegemaakt: kolenkachels. Bijna heel Nederland had in de huiskamer ooit een kolenhaard staan. De badkamer en de slaapkamers waren meestal onverwarmd en in een strenge winter stervenskoud, maar in de woonkamer gloeiden de steenkooltjes hun rode gloed. En zwom je zowat de tent uit, zo bloedheet was die kachel! Meestal stond er een waterketel op, waarin het water tegen het kookpunt aanzat.

8633-3 Kolenkachel

De kolenhaard gaf veel warmte, maar het was een heidens karwei om hem aan de gang te krijgen, en aan de gang te houden. ’s Morgens werd eerst de asla met de as van de vorige dag leeggemaakt, en daarna werden er nieuwe kolen in de haard gedaan. Met behulp van proppen krantenpapier en aanmaakhoutjes werd de brand erin gestoken, tot de kolen gloeiden. Vervolgens was het zaak om het vuur aan de gang te houden door op geregelde tijden kolen na te vullen uit de kolenkit naast de kachel.

Veel werk

Kolen stoken was veel werk. Je moest er eigenlijk de hele dag bij blijven en erop letten. Geen wonder dat moderne mensen in de jaren vijftig overschakelden op een oliekachel, die vanuit een tank met petroleum automatisch van brandstof werd voorzien. De oliekachel was veel gemakkelijker aan te steken en te reguleren dan de kolenhaard. Toen eind jaren zestig in Nederland aardgas werd ontdekt, was het binnen een paar jaar helemaal met de kolenkachel gedaan. Stoken met kolen kon qua gemak en efficiëntie niet op tegen de gaskachel, en tegen de gasgestookte centrale verwarming die kort daarna overal werd toegepast.

Bovendien zorgde kolenstook voor veel stof en roet in huis. Het was ooit normaal dat mensen in het voorjaar, na het winterse stookseizoen, het hele huis schoon sopten om resten stof en as te verwijderen. In veel huishoudens werd zelfs elk voorjaar de woonkamer opnieuw behangen, omdat de roetaanslag het oude behang grauw had gemaakt.

Dora kolen 2

Het was niet ongewoon om de kolenkachel in het voorjaar los te koppelen van het rookkanaal, en hem gedurende de zomer op zolder te parkeren. Voordat het ijzeren gevaarte op zolder werd gehesen, werd het eerst grondig schoongemaakt. Daarvoor werd onder andere kachelpoets gebruikt, een mengsel van grafiet en lijnolie. Grafiet is hetzelfde spul waar zwarte potloden van gemaakt zijn. Het maakt ook zwart gietijzer mooi donker. Kachelpoets wordt daarom ook wel kachelpotlood genoemd, kachelzwartsel, of kachelglans, omdat het dof geworden metaal weer glans geeft. Zo kon je het stookseizoen in de late herfst beginnen met een nette kolenhaard. Niet onbelangrijk, toen.

verwarmingsknop

Er wordt in ons land nauwelijks meer op kolen gestookt. Maar houtkachels zijn tegenwoordig hartstikke hip. En ook houtkachels worden dof door gebruik. Dus ook in 2016 wordt er nog kachelglans verkocht, bijvoorbeeld van het merk Zebraline, dat in grootmoeders tijd ook al werd gebruikt. Blijkbaar houden ouderwetse stokers ook nu nog van een mooi glanzende kachel. Tante Dora heeft in haar seniorenwoning centrale verwarming. Tante Dora heeft geen heimwee naar kachelpoets, of naar kolenstook. Een cv is veel gemakkelijker en schoner.

LEES MEER: Vorige week in Dora’s ding: de trouwe centrifuge:

http://www.dora-besparen.nl/doras-ding/de-centrifuge/

 

Dit vind je misschien ook leuk...

3 reacties

  1. mie schreef:

    Ja! Ik ken dat nog! In mijn kindertijd tussen 1967 en 1975 woonden we ook in een huis dat alleen verwarmd kon worden met kolenkachels! Maar die bleven in de zomer gewoon staan hoor.

  2. Patricia Groenewoud schreef:

    Nou ik ben het toch niet helemaal eens met je verhaal. De kolenkachel laat je niet steeds uit gaan om weer aan te zetten. Dit is slecht voor het gietijzer dan krijg je barsten. Ook gaat het de gekleurde laag van je kachel dan scheuren en barsten.

    Een kolenkachel zet je aan in oktober en uit eind maart. Je doet elke morgen en avond de kolen “schudden” zodat de as er uit valt en je vul hem bij. Een keertje een ochtend of avond overslaan kan geen kwaad en hij zal blijven branden.

    Ik stook zelf nog kolen. Heb geen cv of iets. Heb in de woonkamer een kachel en in de keuken en die verwarmen het hele huis. Alle deuren open dan zwem je niet weg van de hitte en je kan kachels temperen. Ze hebben vaak meerdere standen. Het is niet zo dat ze altijd aan gaan en dan voluit branden. Ik heb een kachel zoals op je foto. En dat is een hele fijne kachel. Die brand goed op een laag en op een hoog pitje. Ik heb er geen stof van in huis. Wat gruis af en toe en als ik knoei als ik 1x per drie dagen de asla leeg.
    Aanmaken is ook geen hels karwei en doe je niet met kranten want dat is Compleet zinloos.
    Je maakt van hout een goed vuurtje tot het hout roodgloeiend is. Dan gooi je er kolen op en die moeten het gloeien overnemen. Na 10 min gloeien de eerste kooltjes al en vul je de rest bij. De een steekt de ander aan en zo gloeit de onderste laag in een mum. Als je alle schuiven open zet gaan alle kolen gloeien maar dit doe je zelden tenzij het -10 word buiten.

    Mijn energie rekening is -€400 omdat de energie belasting verlaagd is en je extra terug krijg nu. Ik betaal maandelijks dus niets en krijg €400 toe. Daarbij stook €750 kolen ongeveer per jaar. Maar met de terug gaaf van de energie rekening dus maar €350. Iedereen die hier binnen komt vind het heerlijk en zeggen dat de warmte anders is. Ik heb een guis uit 1849 slecht geisoleerd en plat op de klei. Alles tocht en doet maar tis heerlijk hier binnen met de kachel op de laagste stand. Smorgen rond de 16c en na het schudden en in de ochtend zet ik hem een standje joger dan is het rond de middag en acond 20-22c dat dan weer afkoelt naar 16c in de ochtend.

    • Patricia Groenewoud schreef:

      Ow en naar de zolder verplaatsen deden ze niet want die dingen zijn van gietijzer en wegen 100+ kilo!! Die til je niet even wat trappen op. Ook heb je dan een schoorsteen gat waar als het waait asresten uit waaien.